10 wskazówek dotyczących prawidłowego i świadomego używania smoczka

Powszechnie wiadomo, że nieodżywcze ssanie, będące naturalnym instynktem noworodka obecnym już przed narodzinami, może być uznane za istotną część doświadczenia oromotorycznego dziecka i ma pozytywny wpływ na jego zdrowie w pierwszym okresie życia (1,2,3,4 m.ż.).

Zobaczmy teraz wspólnie, jakich wskazówek i zaleceń warto przestrzegać, aby używanie smoczka wspierało dobre samopoczucie i zdrowie dziecka.

U dzieci karmionych piersią zaleca się wprowadzenie smoczka dopiero po tym, jak karmienie zostanie dobrze ustabilizowane⁵. Za dobrze rozpoczęte karmienie uznaje się sytuację, gdy:

• dziecko prawidłowo i skutecznie przystawia się do piersi,



• mama ma odpowiednią produkcję mleka,

• przyrost masy ciała dziecka jest regularny.

Nie ma jednoznacznych ram czasowych, ponieważ stabilizacja karmienia może zająć od kilku dni do kilku tygodni w zależności od pary mama–dziecko.

Zaleca się również, by do 6. miesiąca życia wspierać karmienie piersią na żądanie, pamiętając, aby nie używać smoczka do opóźniania karmień ani do uspokajania głodu maluszka

Chociaż smoczek o anatomiczno-funkcjonalnym kształcie, taki jak Chicco PhysioForma, sprzyja prawidłowemu ułożeniu języka do przodu i ku górze, tworząc idealne warunki do swobodnego przepływu powietrza i wspomagając fizjologiczny oddech przez nos, niezwykle ważne jest, by zawsze dbać o prawidłową higienę nosa noworodka.

Warto regularnie wykonywać płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej, dostosowując ilość płynu i pozycję dziecka do jego wieku, aby zapobiegać niedrożnościom nosa, zmniejszając w ten sposób ryzyko zatkania noska i wynikającej z tego tendencji do oddychania przez usta.

Gdy dziecko nie mówi ani nie je, jego usta powinny być zamknięte, a język w pozycji spoczynkowej znajduje się wysoko i z przodu podniebienia, z czubkiem opartym tuż za górnymi siekaczami w pobliżu pierwszej fałdki podniebiennej. Aby wspierać tę naturalną pozycję języka, warto wybierać anatomiczno-funkcjonalny smoczek. Dobrze jest także kontrolować, czy dziecko – zarówno w czasie aktywności, jak i snu – utrzymuje odpowiednią pozycję ust i języka, również wtedy, gdy nie korzysta ze smoczka.

W przypadku braku niedrożności nosa, można delikatnie domykać usta dziecka podczas snu, lekko naciskając pod brodą, aby ułatwić prawidłowe ułożenie języka na podniebieniu.

Jeśli dziecko nie utrzymuje prawidłowej pozycji ust i języka, oprócz konsultacji laryngologicznej w celu wykluczenia ewentualnych przeszkód w oddychaniu, zaleca się również ocenę logopedyczną w kierunku możliwych nieprawidłowości w budowie wędzidełka językowego.

Choć smoczek jest powszechnie uznawany za główne narzędzie uspokajające niemowlę i ułatwiające mu zasypianie, zaleca się, aby rodzice stosowali również inne sposoby pomagające dziecku się wyciszyć i zasnąć: kontakt fizyczny, kołysanie lub spacery (które stymulują układ przedsionkowy), masaż, zmiana pozycji, użycie głosu.

Wraz z rozwojem dziecka warto wspierać je w nauce samoregulacji emocjonalnej, pomagając mu odkrywać inne sposoby radzenia sobie ze stresem i napięciem. U starszych dzieci można wprowadzić wieczorną rutynę opartą na stałych, spokojnych czynnościach, takich jak czytanie bajki czy śpiewanie kołysanki. Dzięki temu, kiedy nadejdzie moment pożegnania ze smoczkiem, będzie to proces mniej stresujący i bardziej naturalny.

Aby wspierać rozwój prawidłowej wrażliwości wewnątrz jamy ustnej u dzieci, ważne jest, by od pierwszych dni życia dbać o higienę — najpierw dziąseł, a następnie ząbków. Należy delikatnie czyścić jamę ustną dziecka za pomocą sterylnych gazików lub silikonowych szczoteczek nakładanych na palec, a po pojawieniu się pierwszego ząbka — używać odpowiedniej szczoteczki. Warto także zachęcać dziecko do tzw. mouthingu, czyli eksplorowania ustami — oferując bezpieczne przedmioty o różnych materiałach, fakturach i temperaturze, np. gryzaki i masujące akcesoria specjalnie zaprojektowane dla najmłodszych. Po rozpoczęciu rozszerzania diety dobrze jest, oczywiście z zachowaniem zasad bezpieczeństwa, podawać pokarmy o zróżnicowanych smakach, konsystencjach, temperaturze i lepkości, aby dalej stymulować rozwój zmysłów w obrębie jamy ustnej.

Wraz z wprowadzeniem pokarmów uzupełniających dziecko przechodzi z metody żywienia opartej na ssaniu do sposobu opartego na żuciu, które jest bardziej dojrzałą czynnością jamy ustnej i wymaga ruchu języka w górę, w stronę podniebienia. Oprócz stosowania anatomiczno-funkcjonalnego smoczka, ważne jest, aby dzieci miały jak najwcześniejszy kontakt z pokarmami stałymi oraz — w warunkach domowych — z klasycznym kubkiem do picia podczas posiłków. Wszystko to wspiera rozwój dojrzalszych ruchów jamy ustnej.

Może się zdarzyć, że dziecko będzie chciało ssać smoczek po posiłkach — to naturalna i fizjologiczna potrzeba, ponieważ ssanie nieodżywcze, realizowane za pomocą smoczka, jest bardzo istotne dla trawienia u niemowląt. Pobudza ono tkanki wokół podstawy języka do produkcji enzymów wspomagających proces trawienia. Jeśli jednak dziecko wykazuje objawy dolegliwości ze strony układu pokarmowego, warto skonsultować się z pediatrą, który oceni ewentualne alergie, nietolerancje lub nieodpowiednio dobraną dietę.

Po 6. miesiącu życia, wraz z rozpoczęciem fazy gaworzenia, a następnie rozwoju mowy, warto ograniczyć częstotliwość używania smoczka w ciągu dnia. Szczególnie istotne jest, aby ograniczyć jego stosowanie podczas interakcji społecznych dziecka — zarówno z dorosłymi opiekunami, jak i rówieśnikami — ponieważ to właśnie w takich momentach rozwój języka jest najbardziej stymulowany.

Zaleca się całkowite lub częściowe ograniczenie używania smoczka w przypadku nawracających zapaleń ucha. Największa częstość występowania zapaleń ucha przypada jednak na okres po 2–3 roku życia, kiedy smoczek zwykle jest już odstawiany.

W profilaktyce ostrych zapaleń ucha środkowego ważne jest również uwzględnienie innych czynników ryzyka. Zgodnie z wytycznymi Włoskiego Towarzystwa Pediatrycznego (SIP), należy unikać narażania dziecka na bierne palenie, wspierać karmienie piersią oraz wdrażać zasady higieny w żłobkach i przedszkolach.

Zawsze dokładnie sterylizuj smoczek, przynajmniej przez pierwsze 6–9 miesięcy życia dziecka, aby zmniejszyć ryzyko infekcji żołądkowo-jelitowych oraz kolonizacji jamy ustnej przez drożdżaki Candida. Jeśli smoczek upadnie na ziemię, nie należy go ponownie podawać dziecku ani czyścić, wkładając do ust rodzica. Nie zanurzaj też smoczka w substancjach słodzących, aby uniknąć ryzyka próchnicy.

Ogólnie zaleca się regularnie kontrolować stan smoczka i wymieniać go przy pierwszych oznakach zużycia lub uszkodzenia. Przypominamy również, że choć smoczek można wprowadzić po ustabilizowaniu karmienia piersią, jego użycie powinno być stopniowo ograniczane od 2. roku życia, aż do całkowitego odstawienia przed ukończeniem 3 lat.